Auður í allra þágu….

Ég er týpískur Íslendingur og hata biðraðir. Dagurinn í dag er því ekki búinn að vera draumur í dós fyrir mig. Ég stóð í biðröð til að tékka mig inn, biðröð til að komast í gegnum tollinn, biðröð í búðinni og væntanlega á ég eftir að standa í þó nokkuð fleiri biðröðum í dag. Ég veit ekki hvað það er við biðraðir sem gerir mig gráhærða fyrir aldur fram. Sennilega er það þó smæð þjóðarinnar að kenna, þ.e. við erum svo fá að við þurfum eiginlega aldrei að standa í biðröðum. Við höfum því aldrei vanist þessu almennilega og æft þolinmæði. Það er annað sem pirrar mig við biðraðir. Það er sú staðreynd að öðrum Íslendingum virðist vera jafn meinilla við þær og mér og gera allt sem þeir geta til að gera manni lífið enn leiðara meðan að á biðinni stendur. Ég hef allavega sjaldan lifað af aðra eins frekju og ókurteisi svo ekki sé talað um pirrandi nöldrið sem fylgir.

EN

Kona má víst ekki vera mjög neikvæða þegar hún situr í fríhöfninni, pikkar á tölvu og sötrara bjór í aðdraganda utanferðar. Fyrir þá sem hafa verið að forvitnast um hvert förinni er heitið er ég á leiðinni á Norðurlandaráðsþing og SUN fund. Mér á því ekki eftir að leiðast næstu vikuna. Nóg að gera en samt nærri því heill dagur sem er sérmerktur í dagatalinu mínu mér og búðarrápi.

Þrátt fyrir áratuga baráttu er orðið ljóst að krafan um kvensæmandi laun hefur ekki hlotið náð fyrir augum þeirra er greiða launin. Fyrstu lög um jöfn laun kvenna og karla í ákveðnum starfsstéttum voru sett árið 1945. Fyrir rúmlega hálfri öld! Árið 1961 voru samþykkt á Alþingi lög um launajöfnuð kvenna og karla. Árið 1975 litu svo fyrstu jafnréttislögin dagsins ljós og hafa þau lög verið endurskoðuð síðan. Þrátt fyrir að vilji þeirra karla og kvenna sem hafa setið á Alþingi undanfarna áratugi sé skýr og birtist í lögum eru kvenmenn enn í dag ekki taldar jafn verðmætir starfskraftar og karlmenn og fá þar af leiðandi ekki jafn mikið greitt og karlmenn. Heildarlaun kvenna eru einungis 59% af heildarlaunum karla og ótútskýrður launamunur milli kvenmanna og karlmanna er nær óbreyttur. Óútskýrður launamunur kynjanna er um 16%. Það þýðir að þrátt fyrir að tekið hafi verið tillit til starfsstéttar, aldurs, starfsaldurs og vinnutíma er enn óútskýrður kynbundinn launamunur.

Í könnun frá árinu 1994 kom í ljós að barneignir hafi í för með sér minni áhuga kvenna á ábyrgðarstöðum og stöðuhækkunum en aukinn áhuga karla. Í dag er öldin önnur og enginn munur er á áhuga karla og kvenna hvað þetta varðar. Þrátt fyrir þessar breytingar hefur launamunur ekki breyst til batnaðar.

Hvað þýðir þetta þá? Er þá hvorki nægilegt að setja lög sem banna kynbundna launamismunum né að hvetja konur til aukins metnaðar svo þær sækist eftir ábyrðgarstöðum og stöðuhækkunum? Ef það er ekki nóg að konur þori, geti og vilji, hvað þá?

Það er að minsta kosti ljóst að við getum ekki látið hér við sitja. Þær raddir sem hafa mótmælt þessum „öfga“ femínisma á þeim forsendum að hlutirnir muni breytast með tíð og tíma fá að minnsta kosti ekki hljómað óáreittar af minni hálfu lengur. Það er ekki nóg að segjast vilja breytingar ef ekkert má gera svo að þær verði.

Í fyrsta lagi er augljóst að launamunur þrífst betur í skjóli launaleyndar og gerir stjórnendum auðveldara að hygla fólki á ófaglegum grunni líkt og á grunni kynferðis. Auðvitað eru ekki allir stjórnendur vond karlrembusvín sem vilja konur aftur heim á bak við eldavélina. Það breytir því þó ekki að það eru stjórnendur sem ákvarða laun (a.m.k í flestum tilfellum) og þeir hafa einfaldlega ekki verið að standa sig fram til þessa með að uppræta launamun kynjanna, sama hvaða orsakir þar búa að baki. Launleynd kemur einfaldlega í veg fyrir að samstarfsfólk geti borið saman laun sín og komist að því hvort kynbundinn launamunur er til staðar eða ekki. Launaleynd veitir þannig stjórnendum yfirburða samningsstöðu.

Það er ekki lengur réttlætanlegt að segja að konur verði einfaldlega að herða sig og sækjast eftir hærri launum. Sumar konur sækjast áreiðanlega eftir hærri launum og fá þau, aðrar ekki. Það er þó staðreynd að svo lengi sem konum er ekki gert kleift að bera laun sín saman við samstarfsfélaga sína af hinu kyninu vegna launaleyndar er þeim ekki gert kleift að leita réttar síns hvað þetta varðar. Ég veit að minsta kosti ekki um margar konur sem eru tilbúnar til að höfða dómsmál vegna þess að þær hafi sterklegan grun um að Jón í næsta bás sé örugglega með hærri laun.

Í rannsókn Guðbjargar Vilhjálmsdóttur á nemendum í 10. bekk grunnskóla kom í ljós að strákar nota mun víðari tekjuskala en stelpur þegar þeir leggja mat á laun sín í framtíðinni, þ.e. strákar sjá fyrir sér mun hærri tekjur í framtíðinni en stelpur. Ef að hugmyndin um kynbundinn launamun er þegar orðin rótgróin grunnskóla er nokkuð ljóst að framtíðin er ekki björt hvað varðar upprætingu á launamun nema að gripið verði til aðgerða.

Þetta er ennfremur athyglisverð niðurstaða í ljósi orðræðu frjálshyggjufólks um að launamunur milli kynja sé fyrirbæri bundið við eldri kynslóðir og muni hverfa í framtíðinni þegar hin nýja kynslóð markaðshyggjunnar tekur við. Kynslóð þar sem allir eru jafnir hvað varðar möguleika og framgang, óháð kyni. Samkvæmt niðurstöðum Guðbjargar virðist sá hópur sem hún rannsakaði því miður ekki vera sú kynslóð sem kemur til með að útrýma kynbundnum launamun. Stelpurnar virðast einfaldlega ekki „sjá“ efstu stig launaskalans og mun þar af leiðandi ekki koma til hugar að biðja um slík laun.

Til þess að koma í veg fyrir að næstu kynslóðir ræði áfram um kynbundinn launamun þarf að huga að því hvað það er sem valdi honum. Hvað veldur til að mynda því að konur konur sjái ekki hæstu skala launastigans? Ætli það sé kynbundinn aumingjaskapur, eitthvað genabundið sem væri sniðugt að láta Decode rannsaka?

Svar mitt er augljóslega nei. Ástæður fyrir kynbundnum launamun má rekja til ríkjandi þjóðfélagsskipulags, aldarlangrar hefðar karlaveldis og stöðugra skilaboða til kvenna (og karlmanna) að karlmenn séu meira virði og eigi að hafa hærri laun?

Nú er kominn tími til að segja stopp, ekki meir og grípa til aðgerða sem virka. Það er ekki nóg að segjast vilja breytingar. Það þarf breytingar.

Greinin birtist á Morgunpóstinum 25. október

1. finna vegabréfið mitt (tjékk)
2. prenta út flugmiðann minn (tjékk)
3. pakka niður (nei… hvað liggur svo sem á?)
4. fá bráða streptókokkasýkingu í HENDINA og vera send heim úr vinnu (tjékk)
5. byrgja mig upp af sýklalyfjum (tjékk)
6. vorkenna mér (tjékk)

Ég ætla samt til útlanda!

Þá er ég búin að skrifa fyrstu greinina mína til birtingar í Morgunpóstinum. Hún ber heitið Af kynbundnum launamun og það sem merkilegra er þá er þegar búið að birta hana hér.

Talandi um greinar þá bendi ég á fína grein hjá Lalla hér á Kommúnunni. Ætli það verði ennþá boðlegt að kalla drenginn Lalla þegar hann verður komin með doktorsgráðu í einhverju sem ég myndi aldrei reyna að bera fram?

Þegar síminn hringir klukkan sjö á morgnanna þá er ekki von á góðu. Þegar manneskjan í símanum spyr hvort kona kjósi að tala dönsku eða ensku staðfestist grunurinn að ekki sé allt með feldu.

Þegar rafræn samskipti geta klikkað þá klikka þau.

Magister Publicarum Administrationis

Í matarboðinu spunnust upp háværar og tímafrekar umræður um húsafriðun.

Að mati sumra telst arkítektúr ekki list. Hús ber að hugsa um út frá notagildi og eignaréttur einstaklinga á húsum sínum gefur þeim leyfi til að breyta þeim að vild. Að mati annarra telst arkitektúr list. Það að breyta gömlu fallegu húsi á skjön við upphaflegan stíl þess og vanda ekki til við verkið er jafn alvarlegt og spreyja rauðan blett á málverk eftir Kjarval.

Ég held ég falli barasta í hvorugan flokkinn hér að ofan. Ég hef að vísu ekki kynnt mér málefni húsafriðunar í þaula. Ég tel þó að mörg hús/arkitektúr séu fegurstu listaverk. Það að breyta eða rífa Norræna húsið myndi ég t.d. telja glæp. Að sama skapi finnst mér að verulega hafi skort á heildaryfirsýn við skipulagsmál í Reykjavíkurborg. Allt of mikið er að breytingum á aðalskipulagi og undanþágum fyrir einstaka byggingar sem stinga í stúf og gjöreyðileggja heildarmynd hverfa. Mér finnst þó jafn mikilvægt að hugsa verulega um notagildi húsa. Það er t.d. ólíðandi að réttur bygginga (til að varðveitast í upprunalegri mynd) gangi framar réttindum einstaklinga (þ.e. rétti til aðgengis).

Í matarboðinu kaus ég þó að blanda mér ekki í samræður þessara tveggja kverúlanta og hlusta. Sum matarboð eru fjörugari en önnur.

Þá er farið að styttast í útskrift. Hún er nánar tiltekið næstkomandi laugardag.
Ég, ásamt Sverri og Kára ætlum að fagna þessum tímamótum með teiti í Friðarhúsinu það laugardagskvöld. Mæting er upp úr níu. Allir vinir velkomnir.

Jæja. Nú fer þetta vonandi að skána, þetta pestarstúss á Guðrúnargötunni. Ég ætla mér allavega í vinnuna á morgun og einfaldlega krefst þess að kvefpestinn fari að víkja! Freyja og Freyr eru orðin fín og ég er sú eina sem ber mig báglega. Það gengur ekki lengur.

Þess vegna lýsi ég því her með yfir að ég er upprisin og skrifaði meira að segja grein á kommúnuna til að sanna það.

Ég er alin upp af róttækum vinstri sinnuðum foreldrum. Faðir minn var eitt sinn formaður Samtaka Herstöðvarandstæðing og móðir mín var í Fylkingunni. Umræða um njósnir og símhleranir er því ekkert nýtt fyrir mér. Eitthvað hefur þó uppeldið skolast til hjá mér því ég taldi í raun og veru að umræða um að símar einstaka hugsjónasinna út í bæ væru hleraðir og um þá væri njósnað og haldinn vel merkt mappa hjá „leyniþjónustu“ landsins væri grín. Ef til vill var ég bara ekki nægilega gömul til að skynja alvöruna í orðum fullorðna fólksins.

Nú skýtur þessari umræðu aftur upp og ég stend allt í einu frammi fyrir því að þessi umræða er ekkert grín heldur blákaldur veruleikinn. Ef til vill var heimasíminn okkar hleraður og haldin þykk mappa um faðir minn út í bæ. Slíkur veruleiki er illskiljanlegur fyrir okkur sem ólumst ekki upp í skugga Kalda Stríðsins.

Björn Bjarnason er framsýnn maður og biður fólk að hætta að velta sér upp úr fortíðinni og horfa fram á veg. Hann telur að við eigum bara að láta sagnfræðinga um að rannsaka fortíðina og einbeita okkur þess í stað að því að leggja grunn að öruggari framtíð með skynsamlegum ákvörðunum Alþingis með hagsmuni lands og þjóðar að leiðarljósi.

Björn Bjarnason er ekki af sömu kynslóð og ég. Hann er sennilega á svipuðum aldri og foreldrar mínir sem ég velti nú fyrir mér hvort hafi verið á lista „leyniþjónustunnar“. Þrátt fyrir ungan aldur finnst mér tíminn ekki hlaupa það hratt frá mér að ég álíti árin sem foreldrar mínir ólu mig upp á í fjarlægri fortíð sem eigi einungis að vera rannsóknarefni sagnfræðinga. Þetta segi ég með fullri virðingu fyrir sagnfræðingum. Ég segi þetta líka með þeim fyrirvara að það getur verið eilítið snúið fyrir sagnfræðinga að rannsaka efni á sama tíma og þeim er ekki heimilt að fá aðgang að rannsóknargögnum.

Hvað á Alþingi nákvæmlega að gera ef ekki að ræða og taka afstöðu til grundvallarhagsmunamála, eins og óheimilaðra njósna og símhlerana um Gunnu og Jón út í bæ, framkvæmd af opinberum stofnunum. Finnst Birni Bjarnasyni það í alvöru ekki grafalvarlegt mál að á vegum stjórnvalda hafi verið rekin starfsemi á laun og utan við lög og reglur?

Svo virðist ekki vera. Að minnsta kosti finnst Birni Bjarnasyni það nægileg umræða og afstaða af hálfu Alþingis að skipa nefnd sem er falið það hlutverk að fara yfir hvaða sagnfræðingar fái aðgang að hvaða gögnum. Meðan þetta er afstaða dómsmálaráðherra Alþingis verð ég að viðurkenna að ég vantreysti Alþingi, eða í það minnsta ríkisstjórninni, til þess að leggja grunn að öruggari framtíð á skynsamlegan hátt með hagsmuni lands og þjóðar að leiðarljósi.

Greinin birtist á vefritinu Kommúnunni 15. október 2006.