Auður í allra þágu….

Keflavík - Osló - Stokkhólmur - Helsinki - Kaupmannahöfn - Keflavík

Vegna frétta um stóraukið eftirlit og öryggisvörslu á flugstöðvum datt okkur Þórhildi í hug að eyða hluta af vikunni í í flugstöðvaeftirlit víðs vegar um Norðurlönd. Niðurstöðurnar lofa ekki góðu.

Tveir kvenmenn gátu (í ljósi gífurlegs kynþokka?) með auðveldu móti farið frá komusvæðinu í Osló með lítinn hvítan miða sem á stóð SK 708 (sem var nb ekki alvöru flugnúmer) í gegnum tollinn aftur inn í flugstöðina og í gegnum öryggisgæslu þar líka án þess að framvísa flugmiða eða vegabréfi.

Aðrar helstu niðurstöður voru að of margar rándýrar merkjabúðir eru í þessum flugstöðvum, bjórinn er fáranlega dýr og múmínbúðin er svindl því næsta búð selur sömu vörur nema miklu ódýrari.

Þá er það opinbert, ég er orðin grúppía. Ég ELSKA nýju UVG stjórnina.

Á flokksráðsfundi Sjálstæðismanna síðastliðna helgi sagði Geir Hilmar Haarde:

“Það er að mörgu rétt sem formaður Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs hefur sagt að efnahagslægðin nú hefði aldrei orðið ef menn hefðu farið að hans ráðum, við hefðum nefnilega þá aldrei komist á loft.”

Mikið hlýtur blessuðum manninum að líða vel. Það er nefnilega svo gaman, hollt og mannbætandi að vera í frjálsu falli og finna fyrir “eðlilegum markaðssveiflum” kapítalismans. Mikið hljóta þeir lífeyrisþegar sem fá skertan lífeyri eftir áramót að vera sáttir, já eða það fólk sem tapaði ævisparnaðinum í rússíbanareið Sjálfstæðisflokksins.

Sumir myndu kalla þetta afneitun, ekki ég - ég segi áfram - upp upp upp og svo húrrum við aftur niður.

Hinn óhefti og ómannúðlegi kapítalismi sem einkennst hefur af græðgi, skammtímasjónarmiðum og sukki virðist liðinn undir lok. Margir ætla okkur í VG að vera glottandi yfir þessu öllu saman, hrósandi happi yfir leikslokum. Það er þó fjarri sanni. Því eins mikið og ég fagna hnignun kapítalismans, er ég sorgmædd yfir því hversu marga hann tók með sér í fallinu. Það er að mínu mati ljótt að ætla mér, eða öðrum VG-liðum, að vera kát yfir því að lífeyrissparnaður landsmanna verði skertur, atvinnuleysi aukist og fólk horfi á eftir ævisparnaði sínum hverfa og þar með draumunum um áhyggjulaust ævikvöld.

Það má þó ekki leggjast í volæði og gefast upp. Margir hafa rýnt í ástandið og leitað að ljósum punktum í því. Ástandið gefur okkur vissulega tækifæri til að endurskoða gildismat okkar, leita inn á við og velta því upp hvað það er sem skiptir raunverulega máli í lífi okkar. Með hruni kapítalismans gefst okkur tækifæri til að leggja áherslu á þau gildi og í stað þess að endurbyggja það samfélag sem hrundi (og þar með neita að læra af reynslunni) getum við búið til nýtt þjóðskipulag. Þjóðfélagsskipulag sem að mínu mati ætti að grundvallast á félagslegu réttlæti, friðarstefnu, kvenfrelsi, umhverfisvernd og mannúð.

Hver er ykkar framtíðarsýn?

Mig langar að nýta tækifærið og ræða við ykkur um nýtilkomna þjóðnýtingarstefnu íhaldsins.

Á mánudaginn veltu fréttamenn fyrir sér hvort Íslendingar myndu þyrpast í Glitni, skelfingu lostnir og taka út allt sitt reiðufé (sem er reyndar ekki mikið þessa dagana). Á meðan lagði ég á ráðin um að flytja viðskipti mín til Glitnis enda hvergi örugga að vera með sitt fé um þessar mundir - í ljósi sérlega virkrar og öruggrar efnhagsstefnu íslenskra stjórnvalda.

Ingibjörg Sólrún staðhæfði fyrir nokkrum vikum að að hér ríkti engin kreppa. Ég veit ekki hvort hún sé búin að skipta um skoðun í dag en ég fullyrði að ef þingmenn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hefðu beitt virkri hlustun undanfarin ár í stað þess að agnúast út í “reiðu kommana” hefði þessi þróun og þær aðstæður sem komnar eru upp í dag ekki átt að koma á óvart.

Ég leyfi mér að vitna í ræðu sem Steingríms J. Sigfússonar flutti í tengslum við stefnuræðu forsætisráðherra árið 2004 en hann sagði:

„Það er reyndar svo, herra forseti, að það er furðulega lítil umræða á Íslandi um þróun þjóðarbúskaparins og erlenda skuldasöfnun. Ég heyrði hvorugan málsvara stjórnarflokkanna nefna það á nafn hér áðan. Það er engu líkara en það sé í gangi þjóðarsamsæri um að allir ljúgi því að öllum að það sé allt í himnalagi og veislan geti haldið áfram endalaust.“

Að þessum orðum loknum varaði hann við, líkt og hann hafði gert oft áður og hefur oft gert síðan að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar og glórulausar stóriðjuframkvæmdir myndu valda ofþenslu í hagkerfinu, sem myndi á endanum, fyrr en síðar, leiða til óðaverðbólgu.

Söguskýring íhaldsins er að sjálfsögðu ekki sú að Steingrímur hafi eftir allt haft rétt fyrir sér. Að kapítalistarnir á Íslandi hafi farið offari, skammtað sér ofurlaun, og verið óvarkárir í lántökum og fjárfestingum. Hvað þá að hér hafi ríkt of mikil neysluhyggja og óráðsía. Nei! skýringin er að sjálfsögðu sú að um sé að ræða alþjóðlega kreppu sem á rætur að rekja til of mikilla útlána bandarískra banka. Aðstæður sem var alveg ótengd okkur og við höfðum engin áhrif á og hefðum engan veginn getað séð fyrir.

Já, stundum vildi ég óska að ég gæti fengið sólgleraugun lánuð hjá íhaldinu og lifað lífinu hamingjusöm í blindni.

En bara stundum!

Það er nefnilega Akkilesar hæll okkar vinstri grænna, ólíkt íhaldinu, að vera þjökuð af hugsjónum um allt milli himins og jarðar og vilja hafa augun opin fyrir óréttlæti og vansæld en líta ekki undan teljandi okkur trú um að veislan standi öllum til boða.

Veislan hefur nefnilega ekki verið fyrir alla

Nýverið fengu ljósmæður nóg, sögðu hingað og ekki lengra og háðu hetjulega kjarabaráttu. Kröfur ljósmæðra voru ekki óréttlátar. Þær voru ekki að biðja um neina verulega launahækkun, einungis um launaleiðréttingu – að hafa sömu laun og aðrir sérhæfðir hjúkrunarfræðingar.

Hvenær ætlum við að hætta að telja okkur trú um að það nægi að það sé gaman og gefandi að vinna ákveðin störf - að fólk þurfi ekki líka laun? Að hugsjónirnar einar dugi til að framfleyta fólki

Mig langaði að koma aðeins inn á þessa deilu þótt hún sé leyst í bili því að þessar samningaviðræður endurspegluðu vel þá stöðu sem kvennastéttir lenda gjarnan í þegar leitað er eftir sanngjörnun launum fyrir vinnu sína. Þessi deila náði þó ekki einungis að sýna fram á að femínisma er þörf sem aldrei fyrr –heldur líka hver forgangsröðun ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks er.

Á meðan að á verkfallinu stóð birtust viðtöl við óléttar konur og mæður með nýfædd börn sem studdu ljósmæður allar sem ein. Samfélagið, þar sem flest allir eiga það jú sameiginlegt að hafa fæðst og notið þjónustu ljósmæðra, stóð með ljósmæðrum. Þær konur sem fæddu börn í verkfallinu og urðu harðast fyrir deilunni, studdu heilshugar við bakið á ljósmæðrum. Þessi stuðningur virtist þó á engan hátt ná að hafa áhrif á fulltrúa ríkisins í samninganefndinni hvað þá á ríkisstjórnina.

Fram kom á Alþingi að kostnaður við að uppfylla þær kröfur sem ljósmæður lögðu upp með myndi kosta ríkið um 10 milljónir á mánuði eða um 120 miljónir á ári. Ríkisstjórnin sem sagðist í stjórnarsáttmála sínum að „endurmeta beri sérstaklega kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meirihluta“ þagði þunnu hljóði en hikaði ekki við að eyða hundrað milljónum af fé íslenskra skattborgara í heræfinguna Norður-Víking á meðan.

Eftir allt sem á undan var gengið hefði þetta þó sennilega ekki átt að koma neinum á óvart, þ.e. að íslensk stjórnvöld velji frekar að eyða peningum í hernaðarbandalag en samfélagslegt öryggi. Á síðasta starfsári Alþingis voru nefnilega samþykkt á Alþingi ný lög um varnarmál sem lögfestu breytta stefnu Ísland gagnvart NATO.

Í fyrsta sinn var sett í lög að á Íslandi skuli fara fram heræfingar og að þær skuli vera á kostnað íslensku þjóðarinnar. Í lögunum er jafnframt kveðið á um fulla þátttöku Íslands í hernaðarstarfinu í NATO, m.a. að Íslendingar sitji fundi í herstjórnarmiðstöðvum bandalagsins. Með þessum lögum var brotið blað í utanríkissögu Íslands því jafnvel þegar mest var deilt um NATO aðildina á sínum tíma var alltaf skýr fyrirvari gerður við þátttöku okkar í hernaðarlegu samstarfi á vegum NATO.
Hin nýju varnarmálalög auka ekki einungis þátttöku Ísland í NATO heldur fela þau í sér gríðarlega mikla sóun á skattpeningum. Skattpeningum sem hægt væri að nýta í öflugt velferðarkerfi, sem allir nytu góðs af en skaðaði engan.

„Varnarmálastofnun“ var sett á laggirnar og fær hún um 1500 milljónir króna á hverju ári. Til að setja upphæðina í samhengi mætti tildæmis nýta þá upphæð í að fjölga leikskólaplássum um eittþúsund og fimmhundruð eða byggja nokkra nýja framhaldsskóla á landsbyggðinni. Það mætti líka nýta þessa peninga alla í að styrkja almenna löggæslu, almannavarnir og tollgæslu því mig grunar að það muni verða afar sjaldgæft að við leitum til Varnarmálastofnunar þegar áföll dynja á samfélaginu. Mun nærtækara væri að styrkja starfssemi landhelgisgæslunnar, björgunarsveita og almennu löggæslunnar hér á landi.

Ef mönnum er alvara með þau orð sín að varnarmálalögin eigi að tryggja öryggi íslenskra borgara þá er hægur leikur að nota peningana þar sem þeir koma raunverulega að notum og þörf er fyrir þá, t.d má gera vel við ljósmæður, efla öryggi í umferðinni, efla félagslegt réttlæti og velferð en við kaupum ekki að öryggi okkar sé tryggt með því að fara í tilgangslausa stríðsleiki og hernaðarbrölt á íslenskri grund.

Öryggi! Hvað dettur flestu fólki í hug þegar við tölum um öryggi? Eru það leiserbyssur, langdrægar sprengjuflugvélar og kafbátar? Ég leyfi mér að svar a þessu neitandi. Öryggi er að geta fætt sig og klætt, lifað mannsæmandi lífi og búa við öflugt velferðarkerfi. Öryggi er að hafa vissu um það að hér sé til staðar þéttofið öryggisnet sem dregur úr fallinu þegar áföll dynja á fólki, hvort sem það eru sjúkdómar, slys eða aðrir erfiðleikar.

Þetta er ástæðan fyrir því að við höfnum einkavæðingu velferðarkerfisins. Við getum ekki látið rauða þráðinn í öryggisneti landsmanna í hendur fólks sem hefur það megin markmið að græða peninga. Það er svo einfalt.

Á þessum nótum ætla ég að fara að ljúka þessari framsögu, kannski þeirri síðustu sem ég flyt sem formaður Ungra vinstri grænna. Ég verð að segja að ég yfirgef þetta embætti með ákveðnum söknuði. Í gegnum starfið hef ég fengið tækifæri til að starfa með ótrúlega dugmiklu og skemmtilegu hugsjónafólki. Einstaklingum sem eru margir hverjir mínir allra bestu vinir í dag. Fólki sem ég ber óendanlega mikla virðingu fyrir. Ég hef fræðst og eflst bæði sem manneskja og stjórnmálakona.

Ég er þó ekki kvíðin fyrir framhaldinu hjá Ungum vinstri gærnum. Það hefur verið mikill uppgangur í starfinu hjá okkur undanfarin tvö ár og mikið af hæfileikaríku og róttæku hugsjóna fólki hefur gengið til liðs við okkur. Ég treysti þeim fullkomalega til að taka við og halda uppi hugsjónum róttækrar félagshyggju, friðarboðskaps, kvenfrelsis og umhverfisverndar. Halda áfram öflugu starfi í þágu betra samfélags.

Samfélags þar sem veislan er ekki bara fyrir suma.

Ræða flutt á landsfundi UVG í október 2008