Auður í allra þágu….

Nú eru örfáir dagar í kosningar. Það er frekar furðulegt að standa í kosningabaráttu á þessum erfiðu tímum. Kosningabaráttan er rétt nýhafin en samt eru flestir löngu komnir með upp í kok af stjórnmálum því umræða um þau, stöðu þjóðarbúsins, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn,  stýrivexti, o.s.frv. hefur verið alls ráðandi síðan hrunið varð í október.

Frá byrjun október létu stjórnvöld óánægju þegna sinna sem vind um eyru þjóta. Stjórnvöld þóttust of upptekin við að bjarga málunum til að geta átt samráð við þjóðina, enda virtist mikil óvissa ríkja um það meðal sumra ráðamanna hver þjóðin væri eða hver gæti yfir höfuð talað í nafni hennar. Í huga almennings sem barði taktinn fyrir utan Alþingi var þó ljóst að stjórnvöld gátu ekki lengur talað í nafni þjóðarinnar.

Að endingu sprakk stjórnin. Vinstri græn, flokkurinn sem gjarnan var brigslað um að vera sífellt á móti öllu,  komst í minnihlutastjórn með Samfylkingunni og hefur eytt síðustu áttatíu dögum í að bjarga því sem bjargað verður fyrir kosningar.

Fólkið í flokknum sem ávallt var á móti - á móti ruglinu, ofþenslunni, stóriðjustefnu fyrri ríkisstjórna, þessari brjáluðu neyslu og  öllu því sem á endanum kom samfélaginu í þrot hefði auðveldlega getað fallið í þá gryfju í þessari kosningabaráttu að eyða öllum sínum tíma í að rölta um bæinn að segja„I told you so“.  Hins vegar væri það ekkert sérlega uppbyggileg pólitík og sem betur fer snýst stjórnmálasýn Vinstri grænna ekki um að horfa sífellt í baksýnisspegilinn. Vinstri græn pólitík er nefnilega pólitík framtíðarinnar, sýn á það hvernig samfélag við viljum byggja upp og búa í.

Það eru erfiðir tímar framundan og því miður er engin galdralausn í boði. Það sem Vinstrihreyfingin - grænt framboð getur hins vegar boðið upp á er heiðarleiki og ábyrgð. Við ætlum okkur hér eftir sem hingað til að koma hreint fram, fela ekkert og berjast fyrir félagslegu réttlæti, velferð, friði, umhverfisvernd og kvenfrelsi.

Spurningin er sú, hvaða flokk treystum við til að gæta hagsmuna okkar í gegn um þessar þrengingar?  Mitt svar er á hreinu. Mætum á kjörstað, kjósum Vinstri græn og gefum Sjálfstæðisflokknum og hans gildum langt frí frá valdasetu. 18 ár er svo miklu meira en nóg.

Greinin birtist 24. apríl 2009 á heimasíðu Ungra Vinstri Grænna

Þetta blogg mitt hefur verið í hálfgerðu lamasessi undanfarið.  Það þýðir þó ekki að ég hafi verið í afslöppun. Þvert á móti hefur verið nóg að gera.

Ég er komin í launalaust leyfi frá vinnu til að sinna kosningabaráttunni á lokasprettinum. Ég nýti tímann að sjálfsögðu mjög vel. Fór t.d. með nokkrum fulltrúum UVG í ferðalag í nokkra daga til að ræða við framhaldsskólanema víðs vegar um landið. Það var ótrúlega gaman en ferðasagan birtist á vinstri.is.

Næstu daga mun allur tími fara í að  svara spurningum, taka símtöl og sinna gestum og gangandi í kosningamiðstöðinni að Tryggvagötu 11 en við erum líka á fullu í að heimsækja vinnustaði og ræða um stjórnmálin. 

Það er líka ekki leiðinlegt að vera í kosningabaráttu þegar undirtektirnar eru svona!

Lánasjóður íslenskra námsmanna gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi. Sjóðurinn er tæki samfélagsins til að greiða götu fólks til menntunar og jafna aðstöðu til fjölbreytts náms. Tæki til að hvetja fólk til náms og styðja við bakið á því.

LÍN er þó ekki óháð tíma og rúmi heldur þarf sjóðurinn, ef hann á að geta sinnt hlutverki sínu sem skyldi - þ.e. því hlutverki að tryggja jafnrétti til náms að vera hluti af miklu stærri heild, hinu íslenska menntakerfi. Því ef grunnurinn er óstöðugur getur verið erfitt að byggja ofan á hann.

Strax í leik- og grunnskóla byrjar mismunun í íslensku menntakerfi. Það er  ólíðandi að öllum börnum standi ekki til boða ókeypis máltíðir yfir skóladaginn í grunnskólum landsins. Það er líka óréttlátt að tónlistarkennsla og íþróttaiðkun geti verið forréttindi þeirra barna sem eiga efnameiri foreldra í stað þess að vera á allra færi. Hvers konar fordæmi eru það sem skapast þegar foreldri sér sig knúið til að draga úr áhuga barn síns til að stunda íþróttir einfaldlega vegna þess að ekki eru til fjármunir á heimilinu? Tónlistarnám, íþróttaiðkun og heitur matur í hádeginu eiga ekki að vera forréttindi þeirra barna sem eiga efnaða foreldra, heldur sjálfsögð réttindi allra barna. Alveg eins og að háskólanám á ekki að forréttindi heldur sjálfsögð réttindi.

En er lánasjóður íslenskra námsmanna að ná að sinna hlutverki sínu sem skyldi? Er kerfið nægilega gott? Ég held því miður að flestir hér inni segi nei og geta nefnt ýmislegt sem mætti betur fara. Flest þau atriði tengjast því sennilega að sjóðurinn hefur ekki úr nægilegu fjármagni að spila. Það vantar nefnilega ekki viljann hjá stjórn LÍN eða starfsfólki sjóðsins að gera vel við námsmenn.

Þarna erum við komin að kjarna vandamálsins sem við stöndum frammi fyrir í dag. Því að þrátt fyrir allt, þrátt fyrir allar fagrar hugsjónir, mikinn metnað og velvilja, er hér kreppa. Og hvað gerum við þá?

Nú stendur stjórn LÍN til að mynda frammi fyrir því að eiga að endurskoða úthlutunarreglurnar sjóðsins en um leið spara miljarð.  Á sama tíma og sjóðurinn hefur minna fjármagn en áður til að spila úr er ástandið á atvinnumarkaðnum hræðilegt. Atvinnuleysi er mjög mikið og margir hafa bent á þá leið að atvinnulaust fólk ætti að geta nýtt tækifærið og stundað nám, - byggt sig upp.

Það er hins vegar ekki mjög auðvelt fyrir fólk að velja það að hefja nám þegar námslán eru um 50.000 krónum lægri en atvinnuleysisbætur. Fólk þarf jú að lifa af, sjá fyrir sjálfum sér og heilu fjölskyldunum.

Þarna held ég að okkar stærstu sóknarfæri séu. Eins og námslán eru hugsuð í dag er gert ráð fyrir að hægt sé að stunda vinnu með námi, að minnsta kosti yfir sumarið helst allan veturinn með námi. Nú er staðan hins vegar allt önnur. Ástandið á vinnumarkaðinum gerir það að verkum að þessi forsenda er brotin. Auðvelt er að áætla það að erfiðara verði fyrir námsmenn að fá vinnu í sumar, hvað þá með skóla næsta vetur. Þetta gerir það að verkum að stúdentar koma til með að þurfa að treysta nær eingöngu á námslán sér til framfærslu. Því þarf að mínu mati að hækka grunnframfærslu námsmanna eins og mögulegt er. Það er hins vegar því miður ekki hægt vegna stöðu LÍN nema að á móti komi sparnaður hvað annað varðar t.d. hækkun á tekjuskerðingarhlutfallinu.

Ég kýs þó að kalla áherslu á hækkun grunnframfærslu þó að til komi hærra skerðingarhlutfall ákveðið sóknarfæri því að með slíkri breytingu á nálgun námslána, þ.e. að þau séu ekki hugsuð sem hluti af mánaðarframfærslu á móti  launum gætum við líka LOKSINS náð að koma í gegn hugarfarsbreytingu sem mér hefur þótt vanta á hér á landi hingað til, þ.e. sú staðreynd að NÁM ER FULL VINNA. 

Þó að Vinstri Græn, sem ég tala fyrir hér í dag, gangi til kosninga í kreppu jafnt og allir aðrir flokkar er forgangsröðun okkar skýr. Við viljum standa vörð um menntakerfið, heilbrigðiskerfið og félagslega kerfið. Þegar þrengir að er þörf á því sem aldrei fyrr. Auðvitað þarf að spara á öllum stöðum, það hlýtur að vera svo þegar um er að ræða 150 miljarða halla á ríkissjóð. Spyrjið ykkur bara að því í kjörklefanum, hverjum þið treystið best til að spara en hlúa um leið að grunnstoðum samfélagsins. Ég veit hverjum ég treysti best.

 Horfumst í augu við raunveruleikann og leitum raunhæfra leiða

Það getur verið sorglegt að fylgjast með fólki sem áttar sig ekki á breyttum aðstæðum. Fólki sem heldur áfram að dansa sama gamla dansinn á dansgólfinu þó tónlistin sé löngu þögnuð og búið að kveikja ljósin. Þannig líður mér þegar ég fylgist með þeim sem nú dansa álversdansinn í Helguvík. Það sorglegasta er að dansgólfið er enn stappað og á því miðju stígur iðnaðarráðherrann í ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna trylltasta dansinn.Þetta fólk gerir nú allt til að tryggja Century Aluminum fjárfestingasamning sem felur í sér afslætti af opinberum gjöldum og tryggir fyrirtækið gegn öllum mögulegum framtíðarskattahækkunum. Þetta gera þau í þeirri von að í Helguvík verði til vinnustaður sem veita muni miklum fjölda fólks atvinnu. Þetta er auðvitað fallega hugsað hjá þeim. En ef þau hefðu fyrir því að líta upp úr trylltum stóriðjudansinum þá væri þeim ljóst að ballið er löngu búið.

Heimsmarkaðsverð á áli hefur fallið eins og steinn undanfarna mánuði, er nú ríflega helmingi lægra en um mitt síðasta ár. Í kjölfarið hafa álframleiðendur um allan heim dregið gríðarlega úr framleiðslu sinni. Þrátt fyrir það er umframframleiðslan töluverð og byrgðirnar safnast upp. Margir framleiðendur hafa gengð svo langt að loka álverum, þar á meðal Century Aluminum sem lokaði álveri í Bandaríkjunum í síðasta mánuði og einum fimmta af öðru álveri þar í landi í fyrradag. Það er búist við fleiri lokunum á næstunni. Hlutabréfaverð í álfyrirtækjum hefur einnig hríðfallið, þar á meðal í Century Aluminum.

Fyrir hálfum mánuði kynnti Century Aluminum uppgjör sitt fyrir síðasta ár. Þar kom fram að fyrirtækið hefði tapað tæpum 900 milljónum bandaríkjadala á árinu. Í umræðum um ársreikninginn sem aðgengileg er á vefsvæði fyrirtækisins kemur fram að stjórnarmenn telja litlar líkur til þess að álframleiðsla verði aukin aftur á næstu fjórum til fimm árum. Þar kemur líka fram að stjórnarmenn hafa áhyggjur af því að tryggja fyrirtækinu rekstarfé þegar það klárast eftir rúmt ár og ráðgera því hlutafjárútboð til að afla þess.

Síðastliðið haust var framkvæmdum í Helguvík frestað um eitt ár vegna þess hve erfiðlega gekk að fjármagna þær. Það var áður en fyrirtækið kynnti ársreikning sinn og áður en hlutabréf í fyrirtækinu hrundu. Það þarf engan snilling til þess að sjá hversu óraunhæft það er núna fyrir fyrirtæki sem er jafn illa statt og Century Aluminum að fjármagna byggingu nýs álvers.

Á sama tíma hafa tvö íslensk orkufyritæki, Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja, bundið alla þá raforku sem þau geta mögulega virkjað á næstu fimm til tíu árum í samningum við Century Aluminum. Á sama tíma er iðnaðarráðherra að gera fjárfestingasamning við Century Aluminum og talar um að verkefnið í Helguvík muni skapa fjölda starfa hér á landi strax í sumar. Það er ábyrgðarlaust af orkufyritækjunum að binda allla þessa orku í vonlausu verkefni og það er ábyrgðarlaust af iðnaðarráðherra að búa til vonir úr blautum stóriðjudraumórum sínum.

Til að bæta gráu ofan á svart þá hefur það komið í ljós að öll álversuppbygging síðastliðins áratugar hefur skilað okkur litlu. Við sem fórnað höfum landinu okkar og náttúru fyrir stóriðju höfum fengið afar litla hlutdeild í þeim hagnaði sem álverin hafa skilað undanfarin ár. Það lætur nærri að við höfum greitt með þeim, ef ekki með peningum þá með ómetanlegri náttúru. Og til að gera þessar fórnir enn sorglegri þá segir Alþjóða gjaldeyrissjóðurinn að stóriðjuframkvæmdirnar á Austurland hafi verið ein stærsta þúfan sem varð til þess að velta efnahag okkar á hliðina.

Við verðum að sýna þá ábyrgð að horfast í augu við raunveruleikann. Það varð okkur að falli að trúa því að leiktjöld bankamannanna væru raunveruleg. Við megum ekki gera sömu mistök aftur. Því fyrr sem við viðurkennum að engar forsendur eru fyrir því að álver verði byggt í Helguvík á næstu árum því fyrr getum við snúið okkur að því að finna umhverfisvænar, raunhæfar og arðbærar leiðir til atvinnuppbyggingar.

Greinin birtist á Smugunni 06.03.2009

Mig langar að nýta tækifærið til að þakka  Steinunni, Þórhildi, Erlendi og Andrési  fyrir ótrúlega flotta stuðningsgrein sem birtist á Smugunni.

Það er ekki verra að eiga svona magnað stuðningslið.

Í gær var kynningarfundur UVG-H á ungum frambjóðendum í forvali Reykjavíkurkjördæmana. Fundurinn var mjög fínn, fimm frambjóðendur kynntu sig og að því loknu tóku við miklar umræður.

Nokkrar umræður voru á fundinum hvort að ástæða væri til að kynna ungliða sérstaklega og hverjir væru þá ungliðar (við hvaða aldur ætti að miða).  Það er allavega klárt að það mætti lækka meðalaldur þingflokks VG þó nokkuð og veit enga betri leið til þess en að kynna ungt fólk í framboði sérstaklega. Við hvaða aldur eigi að miða er hins vegar allt annað mál. Ung vinstri græn miða við 30 ára og yngri, hinir flokkarnir 35 ára og yngri. Ég held að það verði alltaf erfitt að setja línur í svona löguðu.

Hvenær munu íslensk stjórnmál hætta að snúast um Davíð Oddsson?

Árið 1992, voru sett ný lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Með lögunum breyttist grundvöllur lánasjóðsins. Frá þeim tíma átti lánasjóðurinn að bera sig sjálfur. Sjálfstæðisflokkurin, með stuðningi Alþýðuflokks, hafði þar með náð að troða markaðshyggjunni inn í stuðningsnet íslenskra námsmanna. Markaðshyggju sem átti eftir að koma að í flestum kimum íslensks samfélags allt fram til dagsins í dag.

Lánasjóður íslenskra námsmanna er verkfæri okkar til að tryggja jafnrétti til náms. Leið til að hvetja fólk til náms og styðja við bakið á því. Með því að setja kröfu á lánasjóðinn að hann standi undir sér breyttist eðli hans og verulega var þrengt að tækifærum sjóðsins að standa undir hlutverki sínu. Það er ekki eðlileg krafa að helsta stuðningskerfi íslenskra námsmanna þurfi að standa undir sér enda ætti ríkið ekki sjá eftir einni einustu krónu í að koma upp menntaðri þjóð. Það er margt ógert í málefnum lánsjóðsins, svo margt sem sjóðurinn gæti gert hefði hann nægjanlegt fjármagn

Okkur ber að standa vörð um Lánasjóð íslenskra námsmanna og styrkja hann til muna svo hann sé í stakk búinn til að sinni upphaflegu hlutverki sínu, að greiða götu fólks til menntunar og jafna aðstöðu til fjölbreytts náms. Tökum baráttuna og berjumst fyrir breytingum á LÍN í takt við það velferðarsamfélag sem nauðsynlegt er að taki við af markaðssamfélaginu eftir kosningar.

Greinin birtist á Smugunni 15.02.2009

Hin nýja minnihlutastjórn komst til valda í skjóli ofbeldis, sem kunnugt er

Kjartan Gunnarsson, Morgunblaðinu 6. feb 2009

Sniðug auglýsingin frá Andríki í blaðinu í dag.  Nálgunin, þ.e. að hafa allar breytingar á reglugerðum með í upptalningunni, gerir þetta að vísu eilítið tortryggilegt.

Aðalatriðið virðist hins vegar falla í skuggann fjöldanum. Það er nefnilega ekki fjöldi laga og reglugerða (eða reglugerðarbreytinga) sem skiptir máli, heldur innihald þeirra. Það er t.d. ekki erfitt að ímynda sér að í landi sem hefur verið stjórnar af hægri öflunum í óratíma séu lög og reglur á eitthvern hátt ólík lögum og reglum í landi þar sem vinstri stjórn hefur verið við völd í lengri tíma.